Sen Aşk'ı ne sandın ?

Soru

En müthiş maraz ve musibetimiz, cerbeze ve gurura istinad eden tenkittir. Tenkidi eğer insaf işletirse, hakikati "rendeçler". Eğer gurur istihdam etse, tahrip eder, parçalar. ... Hutbe-i Şamiye'nin ikinci zeylinin ikinci kısmında geçen bu parça da, "rendeçler" kelimesinin anlamı nedir?


Cevabımız

Değerli Kardeşimiz;

Burada rendeçlemek tabiri, bir şey üstündeki pürüzleri ,çıkıntıları törpüleyip orayı parlak hale sokmak anlamında kullanılmıştır. Mesela bir tahta yüzeyindeki pürüzleri ve çıkıntıları rendeçleyip, yani törpüleyip güzel ve parlak bir masa yapmak gibi. İşte tenkit mesleği de hakikatlerin üzerindeki şüphe ve yanlış manaları bertaraf edip hakikatin bütün güzelliği ve cazibesini açığa çıkarma işlemdir ve bu maksat ile yapılmalıdır. Mesela hadis eleştirmenleri, hadis içine girmiş bir takım hurafe ve israiliyatların temizlenmesi için böyle bir tenkit mekanizması oluşturmuşlardır. Bir nevi marangozun tahta üzerindeki pürüzleri ve lekeleri rendelemek ile  gidermesi gibi, hadis münekkitleri de hadis üzerine hariçten yapışmış ve bulaşmış şüphe ve hurafe pürüzlerini tenkitleri ile rendeliyor ve hadisi asliyetine kavuşturuyor. Tenkit, cerbeze ve gurur niyeti ile yapılırsa tamir değil, tahrip hükmünde işler. Yani her hususta insaf ve iyi niyet ile tenkit daima faydalı ve güzel olur, hakikatlerin anlaşılmasında ve bütün haşmeti ile izharında güzel bir araçtır.